Menderes Akdağ

Menderes Akdağ

AK AKÇE KARARMIŞ

Aydın ilinin turistik ilçesi Kuşadası… Bilmeyen var mı bunu? Türkiye insanlarının tamamı değil belki ama Aydınlıların Kuşadası’nı bildikleri kesin. Hani şu İzmir’e her yönüyle daha yakın Aydın’ın ilçesi… Kuşadası, İzmir’e her yönden daha mı yakın? Yakın değil mi? Kuşadası’na gelen turistler, bu yeri İzmir’e bağlı sanmıyor mu? Kuşadası’ndan, Aydın merkeze gelmek isteyenler, kestirme olsun diye Kuşadası-Yeniköy-Çamlık-Ortaklar-Aydın yolunu kullanarak gelmiyor mu? Bu ilçeden Aydın’a gelenler İzmir topraklarını çiğneyerek gelmekte, daha ne olsun!

Adnan Menderes, Demokrat Parti muhalefeteyken “Aydın’a deniz getireceğim” diye Aydınlı hemşerilerine vaatte bulunur. Demokrat Parti iktidara geldikten sonra da Aydın, hani nerde denizimiz diye homurdanmaya başlayınca DP Nazilli İlçe Başkanı Şevki Hasırcı, Başbakan Menderes’e kendisinin Aydınlılara verdiği sözü hatırlatır. Başbakan’ın talimatıyla Kuşadası İzmir’den alınıp Aydın’a bağlanır. Aydın’a deniz böylece gelir. Kuşadası ile İzmir arasında her zaman ciddi bir bağ olmuştur. Hatırlayalım, antik dönemde Efes limanı Küçük Menderes ırmağının alüvyonlarıyla zamanla doldurulur. Efes limanı çökünce “Yeni Liman” adıyla Kuşadası’nın yıldızı parlamaya başlar. Efes, İzmir sınırları içerisinde; Kuşadası Aydın’da… Yani Kuşadası, İzmir dopingli şaha kalkar.

Andız neresi? Ak Akçe neden kararır? Andız, Kuşadası-Çamlık-Aydın yolu üzerinde yer alır. Kuşadası’ndan çıktıktan sonra yol üzerindeki Kuşadası’na bakan yamaçlara Andız mevki denmektedir. Osmanlı döneminde burada hanlar vardır. Yol üzerinde, bu hanlardan kalma kimi duvar kalıntılarını günümüzde dahi görmek mümkündür. Şu aşamada henüz ak akçenin nasıl karardığını anlamadık elbette. Bir yerde büyük bir liman varsa orada ticaret vardır denebilir. Ancak söz konusu ticaret her zaman kayıt altında olmaz. Kaçakçılık yapılabilir… Hele devlet gücünün zayıfladığı dönemlerde kaçakçılık daha yaygın bir hal alır. Osmanlı’da tahıl ihracı, Osmanlı ülkesi’nde kıtlık olur endişesiyle, çoğu kez yasaktır. 17. yüzyıl ve sonrasında Osmanlı’da, “büyük kaçgun(yakış)” olarak bilinen köylerin boşaldığı dönemlerde tahıl üretimi çok düşer. Tahıl fiyatları artar. Osmanlı ülkesinde kıtlık baş gösterir. Böyle bir ortamda Kuşadası sahillerine gelen Avrupalı korsanlar yüksek fiyat vererek yerli işbirlikçilerin desteğiyle Osmanlı topraklarından buğday satın alır. Alınan buğdaylar, Avrupa’ya götürülür. Olanlar, zaten tavan yapmış tahıl fiyatlarını bölgede daha da artırır. Osmanlı merkez yönetimi, Kuşadası’ndaki yöneticilerini defalarca uyarır. Ancak soruna çare bulunacak gibi değildir. Rüşvet almış başını gider. Tahıl kaçakçısı yerli işbirlikçiler yükünü tutar, acayip zenginleşir. “Haydan gelen huya gider” atasözü herkes tarafından bilinir. Haksız kazançlar acaba nerede harcanmaktadır. İsterseniz İstanbul’dan Kuşadası’na gönderilen fermanlara kulak verelim: “Duyduk ki Kuşadası’nda bazı melunlar korsanlara tahıl satmaktadır. Tahıl satışının yasak olduğu bilinmiyor mu? Melunlar, tahılı dışarıya satarken içeride reaya kendine ekmek yapacak buğday bulamamaktadır. Bebeği olan annelerin dahi sütten kesildikleri haberini aldık. Hal böyleyken kaçakçılık yapan kimi zümrenin elde ettikleri paralarla Andız mevkiinde bulunan hanlarda karılarla yedikleri, içtikleri ve ahalinin ahlaklarını bozdukları kulağımıza geldi. Oradaki siz yöneticiler, bu melunların hakkından geliniz. Sonra durumdan bize haberdar ediniz. Tüyü bitmemiş yetimin hakkını kimseye yedirmeyiniz.”

Kayıt dışılık, buğday fiyatlarını artırır. Bir akçe’ye alınan bir dolu buğday, artık bir akçeye alınamamaktadır. Paranın alım gücü düşer. Ak, akçe kara gün içindir sözü anlamsız hale gelir. Ak akçe kararır… Andız korsanları günümüzde yoksa da aslında Kuşadası için değişen pek bir şey yok. Burada özellikte turizm sektöründe kayıt dışı bir sürü yabancı çalışan var. Bunlardan pirim ve vergi toplayamayan devlet asgari ücretteki vergi yükünü kaldıramıyor ve kayıtlı çalışanın sosyal güvenlik primini yüksek düzeyde tutmak zorunda kalıyor. Yukarıda Kuşadası için tarafımdan nokta atışı yapıldı. İsteyen genelleme yapar ve yazıdan tüm Türkiye’yle ilgili sonuçlar çıkarabilir.