Alper Uzungüngör

Alper Uzungüngör

İSTANBUL'DAN SAMSUN'A MİLLİ MÜCADELENİN BAŞLANGICI

Mustafa Kemal Paşa, Batı Şeria’daki Nablus şehrinde konuşlu Yıldırım Orduları Grup Komutanıydı.

Mondros mütarekesi şartları gereği Osmanlı orduları terhis edildiği için karargâhı lağvedilmiş, Erkânı Harbiye’ye çağrılmıştı.

13 Kasım 1918 günü İstanbul’a geldiğinde, I.Dünya savaşının galip devletleri İstanbul’u işgal ediyordu.

Düşman, sadece İstanbul’u değil, 1919 yılı Eylül ayına kadar Osmanlı topraklarının neredeyse tamamına el koymuştu.

Halk çok büyük zulüm altındaydı. Kapalı tutulduğu dünyasında can ve mal güvenliği kalmamıştı.

Memleketi ve milleti bu badireden kurtaracak Mustafa Kemal Paşa’nın Şişli’de kiraladığı evi; bir karargâh, bir fikir üssüne dönüşmüştü.

Milli Mücadelenin ilk beşlisi, işgale, müstemlekeye ve mandaya karşı kararları bu evde alıyordu.[1]

Mustafa Kemal Paşa hareketin lideriydi...

Milli bir kabinenin

iş başına gelmesi uğraşındaydı.

Milletvekilleri, Harbiye’den arkadaşları, Misyon temsilcileri ve toplumun farklı kesimleriyle görüşüyordu.

Hükümete darbe tekliflerini dikkate almıyor, güven oylaması, istifa ve seçim gibi meşru yolları savunuyordu.

Orduların terhisini, silah ve malzeme bırakmasını önlemeye çalışıyordu.

İşgal karşıtı cemiyetler kurduruyordu. Zorunlu hallerde ordu silahlarının bu cemiyetlere teslim edilmesini istemişti.

Damat Ferit’in 4 Mart 1919’da sadrazamlığa getirilmesiyle İstanbul’daki siyasi mücadeleden ümidini kesmişti.

Artık Anadolu’dan yönetilecek İstiklal

harbi tek kurtuluş

yoluydu. Dağıtılan ordunun başına geçmeyi düşünüyordu.

Kazım Karabekir

Paşa, 13 Mart 1919’da

silah ve cephanesi

elinden alınmış Erzurum 15’nci Kolordu Komutanlığına atanmıştı.

Ali Fuat Paşa, Ankara’ya

bir gecede naklederek terhisini önledikleri

20’nci Kolordunun komutanıydı.

Bahriye Nazırlığından istifa eden Rauf Paşa ile Kurmay Albay Refet Bele, yanında kalmayı tercih etmişlerdi.

Seyahat ve yerleşme hürriyetinin yasaklandığı İstanbul’dan Anadolu’ya geçmenin imkanını arıyordu.

Acele etmeliydi. Ordu, tamamen terhis edilip silah ve malzeme bırakmamış, mutasarrıflıklara topyekun nüfuz edilmemişti.

İngilizler, Samsun ve çevresindeki Müslüman halkın silahlandırıldığını, kısa sürede bu durumun engellenmesini, aksi takdirde bölgeyi işgal edecekleri konusunda hükümete nota vermişti.

İşte bu nota! Anadolu’ya geçmesinin bir fırsatı ve imkanıydı.

Hükümet, genişletilmiş yetkilerle donatılmış bir ordu müfettişinin Samsun'a giderek incelemeler yapmasını kararlaştırmıştı.

Padişah’ta İstanbul’dan uzaklaştırmak istediği Mustafa Kemal Paşa adına hazırlanmış 30 Nisan 1919 tarihli 9.Ordu Müfettişliği buyruğunu imzalamıştı.

Vakit kaybetmek istemeyen Mustafa Kemal Paşa, Erkânı Harbiye ikinci başkanı Kurmay Albay Kazım Dirik’le beraber görev talimatnamesi hazırlamıştı.

Şark vilayetlerindeki askeri makamlara, vali ve kaymakamlara emir verme yetkisine haiz talimat; 6 Mayıs 1919’da sadrazamın imzası ile kabul edilmişti.[2]

Mustafa Kemal Paşa, 11 Mayıs 1919’da Harbiye Nazırı, Erkânı Harbiye reisi ve Damat Ferit’le bir araya geldiğinde ivedilikle Samsun'a hareket etmesi söylenmişti.

Sivas 3. Kolordu Komutanlığına atanan Kurmay Albay Refet Paşa, Kurmay Albay Kazım Dirik ve 1939’da Başbakan seçilecek Dr. Binbaşı Refik Bey Samsun yolcuları arasındaydı.

13 Mayıs 1919’da Bandırma vapuru kaptanı İsmail Hakkı Bey ile rotayı, mürettebatı ve gemiyi görüşüp talimatlarını vermişti.

Geri dönüşü olmayan yolculuğa birlikte çıkacağı karargâh subaylarını tek tek belirleyip rızalarını almış, Samsun valiliğini telgrafla bilgilendirmişti.

Erkânı Harbiye’nin hazırlayıp İngiltere temsilciliğinin onayladığı boğazlardan serbest geçiş vize dosyasını teslim almıştı.

16 Mayıs 1919’da öğle saatlerinde Yıldız Sarayı’nda padişah ile son defa görüşmüş, Şişlideki evine giderek annesiyle ve kız kardeşiyle vedalaşmıştı.

Saatler 14.50’yi gösterirken Galata rıhtımından sevk motoruna binerek Kız Kulesi açıklarında bekleyen Bandırma vapuruna çıkmıştı.

19 Mayıs 1919’da sabahın erken saatlerinde Samsun'a varmış, Türk Milleti: destansı zaferlerini kazandıracak önderiyle kucaklaşmıştı.

***

Kaynakça:

(i) Mustafa Kemal

Atatürk, Nutuk, En Kitap, 2017. (ii) E. Semih Yalçın, Salim Koca, Mustafa Kemal Paşanın Anadolu’ya Geçişi, Berikan Yayınları, Ankara, 2012. (iii) Murat Bardakçı, Bir Devlet Operasyonu:19 Mayıs, Turkuvaz Kitap, İstanbul, 2019. (iv) Sinan Meydan, Sözcü Gazetesi, 19 Mayıs Ruhunu Anlamak, 21 Mayıs 2018.

Dipnotlar:

[1] Kurtuluş savaşının ilk

beşlisi paşalar, Mustafa Kemal Atatürk, Ali Fuat Cebesoy, Kazım Karabekir, Rauf Orbay ve Refet Bele’dir. Kurtuluş savaşı sona erdikten sonra bu kadronun her biri Atatürk’ün siyasi alanda rakibi haline gelmiştir.

[2] Atatürk’ün 9. Ordu Müfettişliğine tayininde, Harbiye Nazırı Şakir Paşa, Bahriye Nazırı Avni Paşa, Erkânı Harbiye Reisi Cevat Çobanlı Paşa, Erkânı Harbiye 2. Reisi Kazım Dirik Paşa görülmemiş bir çabuklukla rol oynamışlardır.