Birsel Oğuz

Birsel Oğuz

ZEYTİNYAĞI YİYEMEM AMAN TÜRKÜSÜNÜN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ

Bursa yöresine ait bu türkü 2 Kasım 1954 tarihinde İhsan Kaplayan’dankaynak gösterilerek Muzaffer Sarısözen tarafından derlenmiştir.

Marshall Planı 2. Dünya Savaşı sonrasında 1947 yılında önerilen ve1948-1951 yılları arasında yürürlüğe konan ABD kaynaklı bir ekonomik yardımpaketidir. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 16 ülke, bu plan uyarıncaABD’den ekonomik kalkınma yardımı almıştır. ABD geçmişten beri dünyanın enbüyük mısır üreticisi ülkesidir. ABD birikmiş olan mısır dağlarını eritmeninbir yolu olarak mısırözü yağı ihracatını keşfetmiştir. Marshall yardımınınkoşullarından biri Türkiye’nin ABD’den mısırözü yağı almasıdır.

Buna koşut olarak Türkiye’de ilk margarin fabrikası kurulur. Yineaynı dönemde yüzbinlerce zeytin ağacı sökülerek bir katliam yapılır. Kalanzeytin ağaçlarından elde edilen zeytinyağının büyük bölümü ABD tarafından dolarkarşılığı alınır ve mısırözü yağı TL karşılığı satılır.

Türk insanı zeytinyağından soğutularak mısırözü yağına ve margarinealıştırılır. Bu amaçla zeytinyağı ısınırsa kanser yapar gibi yalanlaruydurulmaktan da geri kalınmaz. Halbuki zeytinyağı halk ağzındaki deyişiyledumanlaşma derecesi en yüksek (en zor yanan) sıvı yağlardan biridir. Bununla dakalınmaz, kötülemek için tıpkı bugün yapılan halkla ilişkiler endüstrisiçalışmaları gibi “Zeytinyağlı yiyemem aman, basmadan fistan giyemem aman…” diyetürkü siparişi edilir ve ülkenin en popüler türküsü yapılır.

Katı yağ / margarine mahkum edilen halk 20-30 yılda bir kaşık yağabile muhtaç hale getirilir. Basma giyen kadınlar, plastik giysilerletanıştırılır.

Zeytinyağlı yiyemen aman

Basma da fistan giyemem aman.

Senin gibi cahile

Ben efendim diyemem aman.

Kaldım dumaniçidağlarda

Sevgili yârimnerelerde

Kara üzüm asması,

Yeşil olur yazması

Ben yârimden ayrılmam

Kara yazı yazması

Kaldım dumaniçidağlarda

Sevgili yârimnerelerde

Asmadan üzüm aldım,

Sapını uzun aldım

Verin benim yârimi

Annemden izin aldım

Kaldım dumaniçidağlarda

Sevgili yârimnerelerde

KAYNAKÇA: Yeni Sömürgecilik Açısından Gıda Emperyalizmi, Osman NuriKoçtürk, Toplum Yayınları 1966

Sektör, Kültür ve Gezi Dergisi Bakış Ocak/Şubat 2016