İslam inancına göre Kuran-ı Kerim'deki her sure, Allah'ın şefkatini ve merhametini ifade eden "Bismillahirrahmanirrahim" ile başlar. Ancak bu kuralın tek bir istisnası var: Tevbe (Berâe) Suresi. Kuran okumaya başlayan veya mukabele takibinde Enfal Suresi'ni bitirip Tevbe Suresi'ne geçen vatandaşlar, sayfanın başında besmeleyi göremeyince durumun hikmetini araştırmaya koyulur. Din alimleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı, bu istisnai durumun altında yatan tarihi ve dini sebepleri net bir şekilde açıklar. Peki, "Tevbe suresi besmelesiz mi okunur", "Tevbe suresi neden besmelesiz" ve bu surenin başında nasıl bir yol izlenmeli? Konunun ardındaki derin anlamlar ve Resulullah'ın bu konudaki uygulaması okuyanları hayrete düşürüyor.
TEVBE SURESİ'NDE NEDEN BESMELE YOK?
İslam alimleri, Tevbe Suresi'nin başında besmelenin yer almamasını temelde iki farklı nedene bağlar. İlk görüşe göre bu sure, kendisinden bir önce gelen Enfâl Suresi'nin bir devamı niteliğini taşır. İçerik ve anlam bakımından birbirine çok benzeyen bu iki sure, bazı kaynaklarda tek bir bütün gibi değerlendirilir. Fakat Hz. Muhammed'den (s.a.v.) bu yönde kesin bir beyan gelmediği için bu görüş nispeten zayıf kalır. Üstelik sureye doğrudan başlarken de besmele çekilmemesi, bu tezi zayıflatan en büyük etkenler arasında yer alır.
Asıl ve en çok kabul gören sebep ise surenin içeriğinden kaynaklanır. Tevbe Suresi, müşriklere yönelik çok sert bir uyarı, onlarla yapılan antlaşmaların feshi ve savaş ilanı ile başlar. Besmele ise Allah'ın sonsuz rahmetini, şefkatini ve güvenini temsil eder. Savaş ve rahmet gibi birbirine tamamen zıt iki kavramın yan yana gelmesi İslam alimlerince uygun bulunmaz. Bu nedenle ahdi bozma ve şiddetli uyarı içeren bu ayetlerin başında merhamet vurgusu yapılmaz.
TEVBE SURESİ NEDEN BESMELESİZ DİYANET NE DİYOR?
Alimlerin tefsir ve yorumları bir yana, bu konudaki en kesin hüküm doğrudan Hz. Peygamber'in uygulamasına dayanır. Diyanet İşleri Başkanlığı ve güvenilir İslam kaynakları da bu durumu aynı eksende açıklar: Resulullah (s.a.v.) Tevbe Suresi'ni vahiy katiplerine yazdırırken başına besmeleyi yazdırmadı. Sahabeler de Kuran-ı Kerim'i hiçbir değişikliğe uğratmadan, peygamberden nasıl gördülerse o şekilde koruyarak sonraki nesillere aktardı. Yani Tevbe Suresi'nin besmelesiz olmasının en temel ve tartışmasız nedeni, vahyin aslına sadık kalınmasıdır. Bu durum aynı zamanda Kuran'ın asırlar boyunca ne kadar büyük bir titizlikle korunduğunun en somut kanıtları arasında yer alır.
TEVBE SURESİNE BAŞLARKEN BESMELE ÇEKİLİR Mİ?
Tevbe Suresi'ni okumak isteyenlerin uyması gereken bazı özel kıraat kuralları var. Kuran okumaya doğrudan Tevbe Suresi'nin ilk ayetinden başlayacaksanız, sadece "Eûzü billahi mineşşeytânirracîm" demeniz yeterli olur, kesinlikle besmele çekilmez.
Ancak okumaya surenin en başından değil de, içindeki herhangi bir ayetten (ortasından veya sonundan) başlayacaksanız işler değişir. Bu durumda hem "Eûzü" hem de "Besmele" çekerek okumaya başlayabilirsiniz.
ENFAL'DEN TEVBE'YE GEÇERKEN BESMELE OKUNUR MU?
Kuran-ı Kerim okurken sırayla gidiyorsanız ve Enfâl Suresi'ni bitirip hemen ardından Tevbe Suresi'ne geçiş yapacaksanız, bu noktada dikkatli olmanız gerekir. İslam alimlerinin ortak görüşüne ve sünnete göre, Enfâl Suresi'nin son ayetini okuduktan sonra araya hiçbir "Eûzü" veya "Besmele" sokmadan doğrudan Tevbe Suresi'nin ilk ayetini okumaya devam etmelisiniz. Kesintisiz bir geçiş yapmak, bu surenin okunuş adabının en önemli kuralını oluşturur.