TBMM’de her 5-10 senede bir olduğu gibi yeni bir toptancı halleri yasası hazırlanmakta olduğu bilgisini aldık.
Ümitli değiliz. Çünkü ticaret lobileri devreye girerek bu yasa taslağını da kendi çıkarları doğrultusunda kuşa çevireceklerdir.
Mutlaka diyorum; hal komisyon,toptancı ve tüccarları için en değersiz kesimler üretici ve tüketicilerdir.
Yeni taslakta ayrıntılara ulaşınca konuyu daha bir derinlemesinde ele alacağız.
Öncelikle Toptancı hallerinin şu andaki Türkiye tarım ürünleri ticaretinde önemli bir yer tuttuğunu belirtmek gerekir.
Çünkü;
Toptancı halleri için yasa 26.03.2010 tarihinde Resmi gazetede yayınlanan 5957 sayılı Kanunun 1.maddesine göre kanunun amacı; “sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunmasını, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesini, toptancı halleri ile pazar yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır” şeklinde düzenlenmiştir.
Kanunda düzenlenen amaçları da dikkate alarak; toptancı hallerinin meyve ve sebze sektöründeki rolü şu şekilde özetlemek mümkündür
• Üretici ile tüketici arasındaki ürün akışının temel aktörleri olması,
• Serbest rekabet piyasasının oluşumunu ve sağlıklı bir şekilde yürümesini sağlaması,
• Piyasada hâkim durum yaratılmasının önlenmesi
• Piyasa fiyatlarının dengelenmesi,
• Kayıt dışılığın önlenmesi,
• Üreticilerin garantörlüğünü üstlenmesi,
• Yaş meyve ve sebzelerin istenen kalite, standart ve sağlık kuralları çerçevesinde piyasaya sürülmesinin sağlanması.
Toptancı halinde bulunması gereken hizmet tesislerini içeren projeler çerçevesinde belediye sınırı ve mücavir alanlar içinde belediyeler tarafından; büyükşehir belediye sınırı ve mücavir alanları içinde ise büyükşehir belediyeleri tarafından yapılacaktır. Büyükşehir belediye sınırı ve mücavir alanları hariç, belediye sınırı ve mücavir alanları içinde birden fazla toptancı hali kurulamayacaktır.
Ayrıca toptancı halinin oluşabilmesi için toplam işyeri sayısı, 30 ila 100 olan toptancı halleri küçük, 101 ila 250 olan toptancı halleri orta, 251 ve üzeri olan toptancı halleri ise büyük toptancı hali olarak kabul edildiğinde hemen her ilçede var olanlar toptancı hali karikatürleridir.
Bu hüküm nedeniyle Aydın ilinde Nazilli,Aydın ve Acarlar dışında toptancı hali bulunmamaktadır.Buralarda bulunanlar ve tarım ürünü alıp satanlar genelde Toptancı Hallerine bağlı,sadece üreticiden aldığı tarım ürününü toptancı hal esnafına ulaştırmak yolu ile ticaret yapan aracılardır.Yasal olarak bu çizgi dışına çıkamazlar.
30 Eylül 2013 tarihi itibariyle Türkiye genelinde Toptancı hali veya benzeri biçimlerde ticaret yapanların dağılımı hal kayıt sisteminde 31 896 adet kayıtlı üye bulunmaktadır. Bunlar içerisinde 9400 pazarcı, 5420 komisyoncu, 5033 üretici, 3969 hal içi tüccar, 2525 hal dışı tüccar üye sayısının % 70’lik kısmını oluşturmaktadır.