Sosyal güvenlik sisteminde 3.600 gün ile 9.000 gün prim ödeyen çalışanlar arasındaki 15 yıllık çalışma farkı banka hesaplarına yansımıyor. Uzman Özgür Erdursun, kaleme aldığı yazısında prim ödeme süresi ve tutarı ile bağlanan aylık arasındaki bağın ciddi biçimde koptuğunu vurguladı. Mevcut emekli aylığı hesaplama yönteminde prim gününün ve prime esas kazancın kağıt üzerinde bir karşılığı var.
Durumu vatandaşın penceresinden değerlendiren uzman isim, süreci şu sözlerle anlattı: "Kağıt üzerinde hesap yapıldığında bütün bunlar görülüyor. Fakat vatandaş kağıt üzerindeki hesabı değil, ay sonunda banka hesabına yatırılan parayı görüyor."
KÖK AYILIK FARKLARI SİLİNİYOR
Güncel uygulamada en düşük emekli aylığı 23.552 TL seviyesinde. Hazine, kök aylığı bu tutarın altında kalan emeklilerin maaşlarını destekliyor. Gerçek aylığı 18 bin, 20 bin veya 22 bin lira olarak hesaplanan kişilerin tamamının eline 23.552 TL geçiyor. Asgari ücretin 2-3 katı kazanç üzerinden yüksek prim yatıranların aylıkları bile taban maaşın sadece birkaç bin lira üzerine, 25-26 bin TL bandına çıkabiliyor.
KAYIT DIŞILIK TEHLİKESİ
Sistemdeki bu dengesizlik çalışma hayatını da derinden sarsıyor. En tehlikeli düşüncenin "Nasıl olsa emekli olduğumda aynı parayı alacağım" algısı olduğunu belirten Erdursun, kayıt dışı çalışmaya rıza oranının artacağını öngörüyor. Çalışanlar gerçek ücretlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) bildirilmesinde ısrarcı olmaktan vazgeçiyor. Emeklilik gününü dolduran sigortalı sistemde kalmak istemezken, işverenler de gerçek ücret üzerinden prim ödemeyi anlamsız buluyor. Nihayetinde SGK ciddi bir prim kaybına uğruyor.
SOSYAL YARDIM VE SİGORTA AYRILMALI
Çözüm basit bir temel ilkeye dayanıyor. Devlet düşük gelirli emekliyi desteklemeli ancak 5.000 gün yerine 9.000 gün prim ödeyenin veya yüksek kazanç bildirenin hakkı da mutlak surette korunmalı. Sosyal yardım sistemiyle sosyal sigorta uygulamasının birbirinden ayrılması zorunlu hale geliyor. Karmaşık formüller yerine vatandaşa "Çok çalışırsan ve gerçek ücretinden prim ödersen karşılığını alırsın" mesajı net biçimde verilmeli.
