Toplumsal Yapı Araştırmaları Programı (TYAP) kapsamında, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Lütfi Sunar tarafından yürütülen “Türkiye’de Çalışma Hayatı ve Meslekler Araştırması”, 2020 yılında 26 ilde 2 bin 711 kişiyle yüz yüze görüşülerek gerçekleştirildi. Araştırma, Türkiye’de insanların çalışma hayatından beklentilerini ve farklı mesleklere bakışını ortaya koydu.
ÇALIŞANLARIN YÜZDE 64’Ü KAZANCINI YETERSİZ BULDU
2020 araştırmasının en dikkat çeken sonuçlarından biri gelir konusunda ortaya çıktı. Katılımcıların yüzde 64’ü kazancının kendisine yetmediğini belirtirken, toplumun yüzde 61’i yaptığı işi yalnızca para kazanmak amacıyla sürdürdüğünü ifade etti.
Araştırmaya katılanların yüzde 71’i yaptığı işin kendi değerlerine uygun olduğunu, yüzde 70’i ise iş yerinde yaptığı çalışmaların takdir gördüğünü düşündüğünü söyledi.
Buna karşın her iki kişiden biri yaptığı işin sağlığını olumsuz etkilediğini ve mevcut işinde yeni beceriler kazanamadığını belirtti. İyi bir işte aranan en önemli özelliklerin başında ise iş garantisi, iyi ücret ve işin kaza ya da ölüm riski taşımaması geldi.
EN İTİBARLI MESLEK DOKTORLUK
Araştırmada 133 mesleğin toplumdaki itibarı da değerlendirildi.
Mesleki itibar sıralamasında tıp doktorluğu ilk sırada yer alırken, onu hakimlik, üniversite profesörlüğü, pilotluk, büyükelçilik, valilik, diş hekimliği, yüzbaşılık, generallik ve avukatlık takip etti.
Araştırmaya göre iyi kazanç, iyi eğitim, iş garantisi, mesleki otorite ve zihinsel emek gerektiren meslekler toplumda daha yüksek itibara sahip oldu.
2020’DEN SONRA NE OLDU?
2020 araştırmasının üzerinden yaklaşık 6 yıl geçti. Güncel tabloya bakıldığında ise TÜİK’in 2025 Yaşam Memnuniyeti Araştırması, çalışanların işlerine ilişkin memnuniyetinin yüksek olduğunu gösteriyor.
TÜİK verilerine göre 2025 yılında ücretli veya maaşlı çalışanların yüzde 80’i işinden memnun olduğunu ifade etti. İşverenlerde bu oran yüzde 86,8 olarak gerçekleşti.
Ancak iş memnuniyeti yüksek olsa da Türkiye’de çalışma hayatının temel göstergelerinde farklı bir tablo bulunuyor.
2025’TE 32,5 MİLYON KİŞİ İSTİHDAMDA
TÜİK’in 2025 yılı İşgücü İstatistikleri'ne göre Türkiye’de 15 yaş ve üzerindeki istihdam edilenlerin sayısı 32 milyon 566 bin oldu. İstihdam oranı yüzde 49 olarak gerçekleşirken, işsiz sayısı 2 milyon 966 bin, işsizlik oranı ise yüzde 8,3 oldu.
Kadın ve erkekler arasındaki fark ise dikkat çekmeye devam etti. 2025 yılında istihdam oranı erkeklerde yüzde 66,4, kadınlarda ise yüzde 32,1 olarak kaydedildi. İşsizlik oranı da erkeklerde yüzde 6,8, kadınlarda yüzde 11,3 oldu.
GENÇLERİN YARISINDAN FAZLASI KAZANCINDAN MEMNUN
TÜİK’in 2025 yılı verilerinde gençlerin çalışma hayatına ilişkin değerlendirmeleri de dikkat çekti.
16-24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 75,5’i çalıştığı işten memnun olduğunu belirtirken, kazancından memnun olanların oranı yüzde 52’de kaldı. Genç kadınlarda kazancından memnuniyet yüzde 47,5 olurken, genç erkeklerde bu oran yüzde 54 olarak ölçüldü.
ESKİ ARAŞTIRMA, YENİ TABLO, DEĞİŞMEYEN SONUÇ
2020 araştırmasında çalışanların önemli bölümünün gelirini yetersiz bulduğu görülürken, 2025 verileri ücretli çalışanların yüzde 80’inin işinden memnun olduğunu ortaya koyuyor.
Ancak bu iki veri doğrudan birbiriyle kıyaslanabilecek aynı soru ve yöntemden oluşmuyor. 2020 araştırması çalışanların gelir ve iş hayatına yönelik algısını ölçerken, TÜİK’in 2025 araştırması iş memnuniyetini ayrı bir gösterge olarak ele alıyor.
Bu nedenle veriler birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’de çalışanların işlerinden duyduğu memnuniyetin yüksek olmasına rağmen gelir, istihdam ve iş güvencesi gibi başlıkların çalışma hayatının en önemli gündemlerinden biri olmayı sürdürdüğü görülüyor.
2020 yılında yapılan araştırmanın beş yılda bir yenilenmesi planlanmıştı. Ancak kamuoyuna açık kaynaklarda, aynı araştırmanın 2025 yılı sonuçlarının yayımlandığına ilişkin güncel bir rapor henüz yer almıyor.
