Ağır adımları, dokuz zamanlı oturaklı yapısı ve izleyenleri büyüleyen sert diz vuruşlarıyla bilinen bu eşsiz eser, sadece bir halk oyunu olmanın çok ötesinde tarihi bir anlam taşıyor. Günümüzde bağlama, çello ve kabak kemane gibi enstrümanların ahenkle buluştuğu modern sahne performanslarına ilham veren bu ritim, geçmişte sarp dağları mesken tutan Efelerin zorlu yaşam mücadelesini günümüze taşıyor.
ÇAKAL ÇÖKERTEN ZEYBEĞİ NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Bu heybetli oyunun isim kaynağına dair dilden dile dolaşan iki farklı anlatı bulunuyor. İlk söylenceye göre; karanlık çöktüğünde yaktıkları ateşin etrafında ağır ağır dönen Efelerin yere vurduğu sert diz darbeleri, dağlardaki vahşi hayvanları ürkütüyordu. Ritmin ihtişamına kapılan çakalların ateşin çevresinde toplanıp adeta diz çökerek bu gösteriyi izlediği, oyunun da adını doğanın en yırtıcı canlılarına bile boyun eğdiren bu duruştan aldığı anlatılıyor.
İkinci rivayet ise tamamen bir hayatta kalma mücadelesine dayanıyor. Aydın Dağları'nda kış aylarında hayvanların bile soğuğa dayanamayıp diz çöktüğü geçit vermez bir bölgede kıstırılan bir Efe grubunun, kendilerine kurulan pusuyu yararak gösterdiği büyük direnişin bu ezgiye ilham kaynağı olduğu kabul ediliyor.
ZORLU FİGÜRLERİ VE 1992 YILINDAKİ DERLEME SÜRECİ
Koreografik açıdan oyuncuyu ciddi anlamda zorlayan yapısı, eserin en belirgin karakteristik özelliği olarak öne çıkıyor. Kolların omuz hizasında tamamen açılmasıyla başlayan ve aniden yere inen sert diz hareketleriyle şekillenen gösteri, 9/4'lük ağır bir tartım üzerine kuruluyor.
Kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılan bu tarihi miras, 1992 senesinde halk oyunları arşivlerine kazandırıldı. Matematik öğretmeni Ali Boyacı'nın çabalarıyla Nazilli'ye bağlı Sarıcaova köyünde yaşayan Mestan Çimen'den alınan ezgi, müzik eğitimcileri Lütfi Selek ile İbrahim Bilgenoğlu'nun titiz çalışmaları sonucunda notaya döküldü. Şimdilerde yalnızca geleneksel sahnelerde değil; Grup Mecaz gibi toplulukların yenilikçi enstrümantal yorumlarıyla geniş kitlelere ulaşarak popülerliğini korumaya devam ediyor.
