Her gün milyonlarca insanın tükettiği şişe sular, bilim insanlarının araştırmalarına konu oldu. Columbia ve Rutgers üniversitelerinden araştırmacıların yürüttüğü ve 2024 yılında PNAS adlı bilimsel dergide yayımlanan çalışmada, ambalajlı sulardaki plastik parçacıkları incelendi. Gelişmiş mikroskop teknolojisinin kullanıldığı araştırmada bir litre şişe suda ortalama 240 bin plastik parçacığı tespit edildi. Bu parçacıkların yaklaşık yüzde 90'ının nanoplastik boyutunda olması, insan sağlığı üzerindeki olası etkilerine yönelik soruları yeniden gündeme getirdi.
BİR LİTRE ŞİŞE SUDA 240 BİN PLASTİK PARÇACIĞI BULUNDU
Araştırmacılar, piyasada satılan üç farklı markanın şişe sularını laboratuvar ortamında inceledi. Çalışmada daha önce tespit edilmesi oldukça güç olan çok küçük plastik parçacıkları da ölçüldü.
İncelemeler sonucunda bir litre suda ortalama 240 bin mikroplastik ve nanoplastik parçacığı bulunduğu belirlendi. Örneklerdeki parçacık sayısı litre başına 110 bin ile 370 bin arasında değişti.
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de tespit edilen parçacıkların yaklaşık yüzde 90'ının nanoplastik olmasıydı.
Bu sonuçlar, daha önce yalnızca büyük plastik parçacıklarını ölçebilen yöntemlerle yapılan araştırmalardan 10 ila 100 kat daha yüksek sayılara ulaşıldığını gösterdi.
NANOPLASTİKLER BEYNE KADAR ULAŞABİLİYOR MU?
Bilim insanlarının üzerinde durduğu konulardan biri, nanoplastiklerin çok küçük boyutları nedeniyle insan vücudundaki doğal koruyucu engelleri aşabilme potansiyeli.
Mikroplastiklerden daha küçük olan nanoplastikler, bir mikrometrenin altındaki boyutlarıyla dikkat çekiyor. Araştırmalar, bu parçacıkların bazı koşullarda bağırsak ve akciğer dokularından geçerek kana karışabileceğini gösteriyor.
Nanoplastiklerin beyin ve plasenta gibi dokulara ulaşma ihtimali de bilimsel araştırmalarda inceleniyor.
Ancak şişe sularda 240 bin parçacık bulunması, bunların tamamının insan vücuduna veya beyne ulaştığı anlamına gelmiyor. Araştırmada plastik parçacıkların insan sağlığında doğrudan bir hastalığa neden olduğu da kanıtlanmadı.
Bilim insanları, bu maddelere uzun süre maruz kalmanın olası sonuçlarını araştırmayı sürdürüyor.
PLASTİK PARÇACIKLARI SUYA NEREDEN KARIŞIYOR?
Araştırmada şişe sularda farklı türlerde plastik parçacıkları tespit edildi. Bunlar arasında PET ve poliamid adı verilen plastik türleri öne çıktı.
PET, plastik su şişelerinin üretiminde yaygın olarak kullanılıyor. Araştırmacılar, bu malzemeden kopan çok küçük parçaların suya karışabileceğini değerlendiriyor.
Poliamid ise bazı su arıtma sistemlerinde kullanılan filtrelerin yapısında bulunuyor. Bu nedenle araştırmada tespit edilen poliamid parçacıklarının bir bölümünün filtreleme işlemlerinden kaynaklanmış olabileceği üzerinde duruluyor.
Şişelerin sıkılması, yüksek sıcaklığa maruz kalması ve kapaklarının tekrar tekrar açılıp kapatılması da plastik parçacıklarının suya karışmasını etkileyebilen unsurlar arasında değerlendiriliyor.
Ancak parçacıkların tamamının hangi aşamada suya geçtiği kesin olarak belirlenmiş değil.
ŞİŞE SU İÇMEK SAĞLIĞA ZARARLI MI?
Şişe sularda mikroplastik ve nanoplastik bulunması, bu parçacıkların insan sağlığını nasıl etkilediği sorusunu gündeme getirdi.
Bilimsel çalışmalarda plastik parçacıkları insan kanında ve çeşitli dokularda tespit edildi. Bununla birlikte günlük hayatta maruz kalınan miktarların uzun vadede hangi sağlık sorunlarına yol açabileceği henüz kesin olarak bilinmiyor.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) de mevcut bilimsel kanıtların gıda ve içeceklerde tespit edilen mikroplastik ve nanoplastik düzeylerinin insan sağlığı açısından doğrudan risk oluşturduğunu göstermediğini belirtiyor.
Araştırmacılar, plastik parçacıklarının vücuda girişini, dokularda birikme ihtimalini ve olası sağlık etkilerini daha kapsamlı çalışmalarla incelemeyi amaçlıyor.
Şişe sularda tespit edilen parçacıklar ise ambalaj malzemeleri ve su arıtma süreçlerinin daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
