Mevcut Hal Yasasının aksayan yönlerinden biri, her ürünün özelliklerinin hal kayıt sistemine girilmesinin istenmesinin üreticiyi zor durumu sokması olmuştur. Bu zorunluluk işletim sistemini bilen üreticiler için iyi bir uygulama olmakla birlikte köylü üreticilerin yeterli teknolojiye sahip olmaması onları zorlamaktadır.
Yasa ile getirilen en önemli değişikliklerden birisi de toptancı haline bildirimde bulunmak şartıyla genel olarak hal dışında toptan alım ve satımın yapılmasına olanak sağlamasıdır. Bildirim için Gümrük ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde ve elektronik ortamda web tabanlı çalışan “Hal Kayıt Sistemi” oluşturulmuştur.
Üreticiden ürün alan tüccar ve/ veya komisyoncunun, üretici adına www.hal.gov.tr adresine girerek kayıt yaptırması ve ürüne ait bir kimlik alması gerekmekte ve bu kimliği almadan da halden dışarıya ürün çıkaramamaktadır.
Yaşanan aksaklıklardan biri de bir yıl geçmesine rağmen kayıt sistemi sağlıklı çalışmamasıdır. Bozulma riski yüksek olan yaş sebze ve meyvede bildirim sistemindeki bu sorun nedeniyle büyük sıkıntılar yaşanmakta olup ürünlere kimlik verilmesi bir yana, ürünler sisteme dahi girilememektedir ki bu da kayıt dışı ticarete sebep olmaktadır. Aynı zamanda toptancı hallerinin milyonlarca lira gelir kaybına uğramaları durumu ortaya çıkmaktadır.Bundan da zararlı çıkan gene üreticiler olmaktadır.
Hal Yasası ile yapılan bir diğer önemli değişiklik rüsumla (malları satın alanlarca toptan satış bedeli üzerinden ödedikleri meblağ) ilgilidir. Yasa’dan önce hallerde satılan mallardan yüzde 2, hal dışında satılan mallardan yüzde 15 oranında hal rüsumu alınmaktaydı. Yeni Hal Yasasıyla birlikte, hallerde satılan mallardan yüzde 1, hal dışında satılan mallardan ise yüzde 2 oranında hal rüsumu alınmaya başlanmasına kara verilmişken bu oranlar uygulanmamış hal esnafı gene bildiğini okumuştur.
Alınan rüsumun yüzde 25’i yaş sebze ve meyvenin üretildiği bölgedeki halin, yüzde 75’i ise ürünün tüketime sunulduğu halin hesabına yatırılması şeklinde düzenlenmiştir. Bu ödeme için sadece bir kamu bankası ile anlaşmaya varılmış ve bu da ödemelerde sorunlar yaşanmasına sebep olmuştur. Sorun rüsumun toplanmasında değil, ilgili halin hesabına aktarmakla ilgili olarak ortaya çıkmaktadır ki bu da tüccar açısından çok büyük sıkıntı yaratmıştır.
Büyük bir toptancı halinde iş yapan bir tüccar 30’u aşkın mal satmaktadır. Her il için ayrı ayrı malın tüketime sunulduğu ilin hal hesabına rüsum yatırması gerekmekte; ancak, Bakanlıkla anlaşmaya varan banka bu altyapıyı kuramadığı için tüccar parayı yatırmakta zorlanmakta ve zamanının büyük bölümünü para yatırmak için banka sırasında geçirmektedir. Aslında, Bakanlık birkaç banka ile anlaşma yapmış olsa bankalar arasında da bir rekabet olacağı için rüsum ödemeleri ile ilgili sorunlar azalacaktır. Fakat şu an itibariyle tüccar tek bir bankaya mahkum edilmektedir. Bu durum; yani, rüsum ödemelerinin yapılmaması, toptancı halleri için çok büyük bir gelir kaybına sebep olmuştur. Sistem işlememiştir.
Türkiye’nin en çok yaş sebze ve meyve üretimi ve ticareti olan Antalya Toptancı Hali’nin 2011 yılı hal rüsumu geliri 18 milyon lira iken 2012 de 1,8 milyon liraya düşmüştür. Yasa ile hal dışındaki satışlardan alınan rüsum düşürülerek bildirim sistemi ile kayıt dışı satışların önlenmesi ve gelirin artırılması öngörülürken kayıt dışı satışların çok büyük boyutlara ulaştığı görülmektedir .
Aydın ilindeki hal yöneticilerine göre yeni Hal Yasası ile birlikte alt yapı eksikliği, evrak kalabalığı, geçiş süreci olduğu için her halde uygulanmaması, internet sayfasının sorunlu olması ve rüsum gelirlerinde 1/15 oranında düşüş meydana gelmesi gibi aksaklıkların görülmesi yeni Hal Yasasının bazı sorunları da beraberinde getirdiğinin göstergesidir.
Yeni taslakta akla gelen fakat geçerliliği olmayan,yürütülmesine imkan bulunmayan,üretici zararına işleyen,aracı lobilerinin çıkarına çalışan hiçbir madde taslağa girmemeli,yasa ile yürürlük kazanmamalıdır.
