Temettü vergisi herkesten kazancına uygun olarak alınan vergidir. Temettüat sayımlarına göre düzenlenen yeni vergi sisteminin en önemli özelliği, vergi yükümlülüğünün şahıs bazında değerlendirilmesidir. Bu amaçla defterlerde, vergi mükellefinin adı, vergiye esas olan gelir kaynağı, kaynağın yıllık geliri ve bu gelire göre tarh eden vergi ve öşür miktarı kaydedilmiştir. Böylece; beyana dayanmayan, sayımlara göre alınan bir gelir vergisi sistemine geçilmiştir. Tanzimat ile başlayan, ödeme gücüne yönelen vergileme ilkesi yeni düzenlemelerle geliştirilmiştir (315).

Devlet gelirlerinin kontrol altına alınması, vergi konusundaki aksaklıkların düzeltilmesi, vergi mükelleflerinin tespit edilmesi ve bütçe dengesinin oluşturulması amacıyla ülke kapsamında sayımlar yapılmıştır. Dolayısıyla; 19. yüzyıl başlarında biri nüfus, diğeri de Temettüat olmak üzere iki ayrı yazım planlanmış ve uygulanmıştır.
Hesaplanan temettü brüt olarak hesaplanmıştır. Tohum masrafı, icar masrafı, çeşitli atölye ve değirmenlerin tamir ve onarım masrafları vergiden indirilmemiştir (316).
Bu defterlerde vergiden muaf kişiler, başka yere göç edenler, herhangi bir mal varlığı olmayanlar ya da başkasının yardımıyla geçinenler ayrı ayrı belirtilmektedir. Ayrıca Müslüman olmayan halk defterlere kaydedilirken ayrı olarak gösterilmiştir. Defterlerin sonunda hazırlayanların isimlerinin yazılı olduğu mühür bulunmaktadır. Temettüat Defterleri sancaklara göre düzenlenmiş, alt idari birimler olarak kaza ve köyler alınmıştır. Bu sebeple, yapılan temettü sayımları 19.Yüzyıl Osmanlı sosyal ve iktisadi tarihi için önemli bir kaynak oluşturmaktadır (317).
Temettüat vergisi; tüccar ve esnafın yıllık kazançları tahmin ve takdir edildikten sonra başlangıçta %3 oranında alınmış, 1878 de %4'e çıkarılmıştır (318).
Gelir yazımında gerek hanenin gerekse mahalle veya köyün gelirlerinin toplamının yazılması gerekmekteydi. Hane gelirlerinin toplam gelirleri bazen yazılmamış bazen de kimi kez köy veya mahallenin toplam gelirinin yazılmadığı da görülmektedir. Birçok kez kişi, köy ve mahallelerin gelirlerin toplamında hatalar yapılmıştır. Hanelerin tek tek gelirlerinin toplamı, yerleşim biriminin toplamından farklılıklar göstermektedir.