Bürokratın “hatası”,
Siyasetçinin “faturası”
Yıllar önce Ankara’da katıldığım uzun soluklu bir seminerde, dönemin Polis Akademisi Başkanı ve sosyoloji profesörü sayın Prof. Dr. Yılmaz Çolak’a dikkat çekici bir soru yöneltmiştim.
Ak Partinin kökeni olan Milli görüş geleneğinde, rahmetli babamdan dolayı bildiğim kadarıyla özellikle Refah Partisi döneminde, siyasetçilerin önemli bir bölümü özel sektörden, ticaretten, avukatlıktan, eczacılıktan ve mühendislikten geliyordu. Bürokratlar bürokrasinin, siyasetçiler siyasetin alanında kalıyordu. Bu dönemin iktidar partileri ANAP ve DYP içinde geçerliydi, herhangi bir partide vekil veya belediye başkanı olacak kişiler öncelikle kendilerini mesleklerinde kanıtlamaları beklenirdi, bürokratlar bu siyasetçilerin adeta emrinden çıkamazlardı çünkü siyasetçilerin arkasında toplumsal destek üst düzeydeydi, Ancak 2010’lu yıllardan itibaren bürokratların siyaset içerisindeki ağırlığının giderek arttığını gözlemlediğimi belirterek bunun sosyolojik bir sebebi olup olmadığını sormuştum. Sayın Çolak’ın cevabı ise siyasetçilerle bürokratların aynı davaya inandıkları ve dolayısıyla aralarında keskin bir ayrım bulunmadığı yönündeydi. Bu cevap beni hiç tatmin etmemişti ve siyasetten gelen bir ailenin ferdi olarak bir bürokratın bu düşüncesini yanlış bulmuştum.
Bugün yaşanan fon krizine baktığımda o soru ve cevap yeniden aklıma geliyor. Çünkü aynı davaya inanmak, aynı sorumluluğu taşımak anlamına gelmiyor. Bürokratın görevi, siyasi iradenin belirlediği hedefleri hukuka, mevzuata ve kamu yararına uygun biçimde hayata geçirmektir. Kendi alanında uzmanlaşmak, riskleri öngörmek, denetlemek ve gerektiğinde yanlış giden işlere müdahale etmek zorundadır. Fon kriziyle birlikte ortaya çıkan iddialar ve denetim mekanizmalarına yönelik tartışmalar, bu kurumsal sorumluluğun ne kadar hayati olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Buradaki asıl mesele şu: Bürokratların aldığı kararların, yapmadığı denetimlerin veya zamanında görmediği risklerin siyasi faturası çoğu zaman iktidara kesiliyor. Elbette bürokratı atayan, denetleyen ve ona siyasi sorumluluk yükleyen makamların da hesap vermesi gerekir. Ancak liyakatin yerini aidiyetin, mesleki yeterliliğin yerini yakınlığın aldığı bir düzende kurumların bağımsız hareket etme refleksi zayıflar. Bürokrasi siyasetin arka bahçesine dönüştüğünde, siyasetçi ve bürokrat adeta “dost” olduklarında ortaya çıkan hatalar da yalnızca kurumların değil, doğrudan siyasi iradenin sorunu hâline gelir çünkü bürokrat devletin çalışanıdır, devletin yöneticisi de siyasi iradedir dolayısıyla işverendir. İşverenle çalışan arasında yakınlık olması hiç uygun bir durum değildir.
Ankara’da yıllar önce sorduğum sorunun bugün daha anlamlı bir karşılığı var. Siyasetçinin görevi siyaset yapmak, bürokratın görevi ise devletin kurumsal hafızasını ve işleyişini korumaktır. Bu iki alan birbirine yaklaştıkça sorumlulukların da birbirine karışması kaçınılmazdır. Aynı davaya inanmak başka, kamu görevini hakkıyla yapmak başkadır. Bir ülkede bürokratın hatası siyasetçinin önüne, siyasetçinin tercihi de bürokratın arkasına saklanıyorsa orada yalnızca görevler değil, sorumluluklar da birbirine karışmış demektir.