Osmanlı Devleti'nin 19. Yüzyılında devletin halkın gelirlerine, vergilendirme penceresinden bakışını ve halkın gelir kaynaklarını içeren araştırmamızdan bir bölüm sunuyoruz:
Araştırma sahamız Aydın Vilayet, Ortakçı Kazası.
Ortakçı Kazasında hiç şüphesiz en çok kazanç sağlanan faaliyet tarımdır. Yaygın olarak 8 faaliyet kolundan gelir sağlanmaktadır:
Kuyucak Kazasında hiç şüphesiz en çok kazanç sağlanan faaliyet tarımdır. Yaygın olarak 8 faaliyet kolundan gelir sağlanmaktadır:
Kamu görevi: (köy kâtibi, asker, ziraat müdürü, muhtar, asker emeklisi),
Din adamı: (İmam, müezzin, hatip),
Yoğun emek: (Hizmetkâr, oduncu, çoban, ırgat, rençber),
Esnaf ve Sanatkâr: (Halaç, semerci, kasap, çerçi, çulha, ekmekçi, keçeci, berber, demirci, bezzaz, dülger, duvarcı, nalbant, kahveci, değirmenci,).
Bunların içinde din adamları, muhtarlar, köy kâtipleri sosyal bir sınıf olmayıp, diğer hane reisleri gibi üretimde aktif olarak yer almakta, sadece bazı gelirleri vergilerden (yıllık vergi ve vergüy-i mahsusa gibi) muaf tutulmaktadırlar.
Temettüat defterinin en üst satırında, daha da önce açıkladığımız gibi hane reis için, gelir durumuna arazi büyüklüğüne, hayvan sayısına ve mal varlığına uygun olarak, bir sene önce ödemiş olduğu “vergüy-i mahsusa” özel yıllık verginin miktarı belirtilmiştir. Bu vergi tamamen takdire dayanmakta idi. Daha sonra vergiye tabi tarım ürünlerinden alınan öşürler miktar, değer ve tutar belirtilerek verilmiştir. Hane reisinin adının altında işlemekte olduğu veya nadasa bıraktığı tarlaların miktarı(dönüm cinsinden) yıllık hâsılatları yazılmıştır.
Hayvan varlıkları, sayıları hâsılat tutarları deftere işlenmiştir. Temettüat Defteri'nde tarım ürünleri ve hayvancılık gelirlerinin bir yıllık hâsılatlarını kapsamaktadır.
Son olarak da hanenin hâsılatlarına geçilmektedir. Öncelikle bir yıllık hâsılat
“Mecmu'undan merkumun bir senede temettüatı” başlığı altında verilmiştir.
Bu bölümdeki gelirleri, hâsılatlarının toplamı yazılmıştır. İkinci bir işlem olarak çoğunlukla “ Mecmu'undan merkumun bir senede temettüatı” veya “zuhurat temettüü” gibi veya “Mecmu-u temettüatı” belirlenerek tekrar zuhurat ve diğer gelirleri ile toplanmak suretiyle hanenin tüm mal varlıklarının net getirisi kaydedilmiştir.
Kuyucak Kazası meslek çeşitliliği açısından bir hayli zengindir. Tarım 19.yüzyıl Anadolu'sunun her yerinde olduğu gibi Kuyucak Kazasında da lokomotif sektördür. Tüm meslek dallarının kapsamı tarımsal üretim, tarım ürünleri veya yan ürünlerin ticareti veya tarım ürünlerinin üretim ve ticaretine yönelik destekleyici faaliyetlerden oluşmaktadır.
