Tahrir Defterleri Osmanlı Devleti’nin vergi kayıtlarının tutulduğu resmi belgeleridir.
Vergi sisteminde vergi adaletinin sağlanması için bazı esaslar ortaya konulmuştur.
Verginin tevzi edilecek tutarını tespitte, kaldırılan örfi vergilerin toplamı esas alınmış ve verginin mükellefler arasında paylaştırılmasında esas alınan ödeme gücü de tahrir sonucunu belirlenmiştir. Bu yeni vergi uygulamasında mali gücün ölçüsü olarak halkın emlak, arazi, hayvan ve kazancı esas alınmıştır. Neticede gerek mali gücün tespiti gerekse alınacak verginin mali güç ölçüsünde adil bir şekilde tahsil edilmesi amacına yönelik olarak 1844 yılında Osmanlı topraklarının önemli bir kesiminde sayımlar yapılmıştır. Bu sayımlar sonucu “Emlak ve Arazi ve Hayvanat ve Temettuat Defterleri” oluşmuştur (314).
Nüfus sayımlarının yapılmasının defterlerinin düzenlenmesinin amaçları arasında askere alma yanında vergi alınacak kişilerin tespit edilmesi de yatmaktadır.
Bu amaçla düzenlenen defterlerden olan Temettüat Defterlerinde hanelerin maddi durumları verilirken gelirleri “Temettüat” olarak kaydedilmiştir.
Gelir Çeşitleri Ortakçı Kazasına ait Temettüat defterlerinde vergi mükelleflerinin gelir miktarları ve yıllık toplamları ayrı ayrı belirtilmiştir. Köylerin ve mahallelerin gelirleri tarım, hayvancılık, emek-yoğun ve meslek ve sanatkârlar diye gruplandırılabilir.
Tarım geliri; ekili (tarla) tarım alanlarını, ekili olan veya olmayan tarım arazilerinden sağlanan gelirleri, orman ürünlerinden (palamut gibi) elde edilen kazançları, tarla icarlarını, ortaklık gelirlerini kapsamaktadır.
Hayvancılık geliri; sağmal inek, sağmal koyun, yoz koyun, sağmal keçi, yoz keçi olarak, gelir getirmeyen hayvanlar ise merkep, katır, Bargir(beygir) ve arı kovanından elde edilen gelirleri kapsamaktadır.
Yoğun-emek gelirleri kol ve beden gücünün öne çıktığı hizmetkârlık, çobanlık, odunculuk, gündelikçilik vb. gelirleri içermektedir.
Meslek ve sanatkârlık ile ilgili gelirler hane reislerinin veya yakınlarının sahibi olduğu esnaflık veya sanattan elde ettiği gelirlerden ibarettir
Temettüat Defteri’nde küçük esnaf olarak niteleyebileceğimiz demirci, çulha, ekmekçi gibi meslek dalları ve sanatkârların gelirleri de “esnaflıktan” olarak belirtilmiştir.
