Birçok tarihi yapı ve yerleşim alanı aslında binlerce yıllık hikâyeler saklıyor. Aydın da bu açıdan oldukça zengin bir geçmişe sahip. Kendimce bir süredir yaşadığımız toprakların az bilinen tarihini merak edip araştırıyor, geçmişte bu coğrafyada kimlerin yaşadığını, hangi olayların iz bıraktığını ve bugün hâlâ ayakta duran yapıların hangi hikâyeleri anlattığını öğrenmeye çalışıyorum. Bu yazımda da Aydın'ın Karpuzlu ilçesinde bulunan, bir dönem kadın hükümdar Kraliçe Ada'ya başkentlik yapmış Alinda Antik Kenti'nin hikâyesine uzanmak istiyorum.

Karpuzlu'da bulunan Alinda Antik Kenti, yalnızca tarihi kalıntılarıyla değil tahtından uzaklaştırılarak bu kente gönderilen ve daha sonra Karia'nın yönetimini ele alan Kraliçe Ada'nın hikâyesiyle de dikkatimi çekti. Yaklaşık 2 bin 400 yıl önce yaşanan bu olay, Aydın'ın az bilinen tarihi sayfalarından birini oluşturuyor.

Aydın'ın Karpuzlu ilçesinde, yüksek bir tepe üzerine kurulan Alinda Antik Kenti, geçmişin önemli Karia yerleşimlerinden biri olarak biliniyor. Bugün ayakta kalan surları, agorası, tiyatrosu ve su kemerleriyle dikkat çeken Alinda, aslında çok daha ilginç bir hikâyeye ev sahipliği yapıyor. Bu hikâyenin merkezinde de tarihte iz bırakan kadın hükümdarlardan Karia Kraliçesi ‘Ada’ bulunuyor.

Alinda'nın tarih sahnesinde öne çıkması, milattan önce 4. yüzyılda Karia yönetiminde yaşanan taht mücadelesine dayanıyor. Hekatomnos'un kızı olan Ada, kardeşi Piksodaros'un yönetimi ele geçirmesi üzerine Halikarnassos'tan uzaklaştırılmış. Milattan önce 340 yılında Alinda'ya gelen Ada, burayı kendisine merkez yapmış. Böylece bugün Aydın'ın Karpuzlu ilçesi sınırlarında bulunan Alinda, bir kadın hükümdarın siyasi mücadelesine sahne olmuş.

Ama Ada'nın hikâyesi Alinda'ya sürgün edilmesiyle sona ermemiş. Milattan önce 334 yılında Büyük İskender'in Anadolu seferi sırasında Karia'ya gelmesi, bölgenin siyasi geleceğini değiştirmiş. Ada, İskender'i Alinda'da karşılamış ve kendisine kenti teslim etmeyi, buna karşılık tahtını zorla ele geçiren akrabalarına karşı destek sağlamayı önermiş. İskender'in Batı Anadolu'daki hâkimiyetini kurmasının ardından Ada'yı Karia yönetiminin başında bıraktığı aktarılıyor kaynaklarda. Böylece daha önce tahtından uzaklaştırılan Ada, yeniden güçlü bir siyasi konuma yükselmiş.

*****

Alinda'yı önemli kılan sadece Kraliçe Ada'nın hikâyesi değil, kentin mimari kalıntıları da geçmişte nasıl gelişmiş bir yerleşim olduğunu ortaya koyuyor. Yerel granit taşlardan inşa edilen surlarla çevrili kentte farklı noktalarda kuleler ve su kemerleri bulunuyor. Çoğu kez görüp, gezme fırsatı bulduğum bir yapı.

Günümüze ulaşan en dikkat çekici yapılardan biri ise agora olarak bilinen antik pazar yapısı. Üç katlı olarak düzenlenen yapının alt bölümü ticari faaliyetler için kullanılırken üst katında sütunlu bir gezinti alanı bulunuyormuş. Kentin güney batısındaki tiyatro da Helenistik dönem mimarisinin izlerini taşıyor. Roma döneminde de kullanılmaya devam eden tiyatronun oturma sıralarının önemli bir bölümü günümüze kadar olabildiğince korunmuş durumda.

Alinda, Ada döneminin ardından da önemini korumuş. Bir süre Aleksandria adıyla anılan kent, Roma döneminde kendi adına para bastıracak kadar güçlü bir yerleşim olmayı sürdürmüş ve Bizans döneminde ise dini açıdan önemli merkezlerden biri haline gelmiş.

AYDIN'IN GEÇMİŞİNDE SAKLI BİR KADIN HÜKÜMDAR

Bugün Karpuzlu'da ziyaretçilerini karşılayan Alinda, taş duvarlarının ve tarihi yapılarının ötesinde, Anadolu'nun siyasi tarihinde kadınların da önemli roller üstlendiğini gösteren en güçlü örneklerden biri. Taht mücadelesiyle başlayan, sürgünle devam eden ve Büyük İskender'le kurulan siyasi ittifakla farklı bir noktaya ulaşan Kraliçe Ada'nın hikâyesi, Aydın'ın tarihinin ne kadar zengin olduğunu bir kez daha bizlere gösteriyor.

Belki de Alinda'yı özel kılan en önemli ayrıntı burada saklı. Bugün birçok kişi Aydın'ın tarihi denildiğinde bilinen antik kentleri hatırlıyor. Oysa Karpuzlu'nun yüksek tepelerinde, bir zamanlar bir kraliçenin başkent olarak seçtiği bu kent, geçmişin hâlâ keşfedilmeyi bekleyen hikâyelerinden birini anlatmaya devam ediyor…


Kaynaklar:

Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Alinda Antik Kenti
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Alinda Örenyeri
Karpuzlu Kaymakamlığı – Alinda Antik Kenti
Seyhan Doruk – Antik Alinda Kentindeki Pazar Yapısı, Belleten, 1987