Son zamanlarda özellikle sosyal medyada Türkiye ile AB enflasyon, hayat pahalılığı ve refahı karşılaştıran, AB’de yaşayan veya çalışan bazı gurbetçilerin paylaşım ve röportajlarına tanık olmaktayız.
Genellikle bilimsel anlayıştan uzak kişilerden seçilen bu grup, AB’ deki fiyat artışlarını anormal derecede abartarak Türkiye’nin refah açısından AB’den çok yüksekte olduğunu iddia etmektedirler.Ortaya koydukları AB Piyasa verileri gayet sağlık sız olup;bazıları 40 Avro’ya domates satın aldıklarını iddia edecek kadar ileri gitmektedirler.
Gerçekte ise Dünya ve AB’nin son altı yıldaki gıda fiyat hareketleri bambaşkadır.
FAO’ya göre dünya gıda fiyatları endeksi 2003 yılında 58.1 iken 2008 yılında 117.7’e yükselmiştir. Sonrasında inişli-çıkışlı bir trende girmiş fakat ivme yukarı yönlü olmuştur. Dünya gıda fiyatları endeksi 2010 yılında 106.9 olmuştur. 2015 yılından sonra tekrar düşüşe geçilmiş 2020 yılında dünya gıda fiyatları endeksi 98.1 olmuştur. Endeks en yüksek seviyesine 2022 yılında ulaşmış, bu oran 144.8 olmuştur. Dünya gıda ürünleri fiyat endeksi 2022 yılından sonra tekrar düşüşe geçmiş 2025 yılıyla birlikte 115.9’a gerilemiştir.
Türkiye’de ise durum başkadır. Türkiye’de gıda fiyatları değişimi, TÜİK-TÜFE gıda ve alkolsüz içecekler ana harcama grubu altında ele alınmaktadır. Türkiye’de tüketici enflasyonu (TÜFE) 2021 yılında %36.08 iken 2022 yılında %64.27, 2023 yılında %64.77 olmuştur. TÜFE gıda ve alkolsüz içecekler ana harcama grubu endeks değerindeki artış 2021 yılında %43.79 iken, bu değer 2022 yılında %77.87, 2023 yılında %72.01 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’de gıda fiyatları da son yıllarda artarak enflasyonu yukarı yönlü hareket ettiren ana harcama gruplarının başında gelmektedir. Bunun bir sonucu olarak ülkemizde salt gıda fiyatları üzerinden tarım ve tarım politikaları tartışma konusu yapılmakta, bu durum gıda fiyat hareketlerini önemli kılmaktadır. (TUİK, 2024)
Türkiye’de son on yılda (2014-2023) gıda fiyatları artış oranının, genel enflasyonun üzerinde gerçekleştiği TÜFE genel endeksi yıllık değişimleri ile TÜFE gıda fiyat endeksi yıllık değişimlerinin incelenmesi neticesinde ortaya çıkmaktadır.
Türkiye’de gıda enflasyonu tüketici fiyat endeksinde yer alan diğer mal ve hizmet kalemlerine göre daha yüksek bir seyir izlemektedir.
Türkiye, son yıllarda dünya gıda fiyatlarında yaşanan gelişmelerden bağımsız bir şekilde gıda fiyatlarında hızlı bir artış yaşamış ve bu artış enflasyonu tetikleyici bir faktör olarak ortaya çıkmıştır.
Gıda fiyatlarındaki artışın enflasyondaki artıştan daha fazla olmasında iç piyasa için yapılan üretim miktarının iyi planlanamamasının ve üretici fiyatlarındaki artışın payı oldukça fazladır. Burada arz ve talep uyumsuzluğu söz konusudur. Bu noktada ilk olarak üretim maliyetlerinin azaltılması ve yurt içi üretim planlaması yapılması gerekmektedir.
Kaynak: Kurtuluş Merdan. Türkiye’de tarımsal ürün ve gıda fiyatlarını etkileyen küresel değişkenler.
