Oynanan oyunları anlatmak şu cümle ile mümkündür.
“Gıdada fiyat oyunları kavramı “nı, küresel ve yerel ölçekte gıda fiyatlarını manipüle eden, tedarik zincirini bozan ve haksız kazanç sağlayan spekülatif faaliyetleri, yapısal piyasa stratejilerini ve ticari müdahaleleri tanımlamaktadır.
Aracı adını verdiğimiz bazı meslek grupları (çengelci,kantarcı,ayakçı,komsyoncu,toptancı hal esnafı,tüccar,hal dışı esnaf,gıda tedarik şirketi,gıda ticareti yapan firmalar,zincir marketler,pazarcılar içinde toplumsal saygıyı yitirmiş ,sadece amacı tatlı ve kolay kâr elde etmek olan bu kesimler içinde yuvalanmış fırsatçılar gıda alım,satım,pazarlama,komisyon gibi faaliyetleri gerçekleştirirken yasalara aykırı bir takım işlemleri yapabilmektedirler.
Daha geçtiğimiz günlerde bazı tedarik şirketleri hakkında mali soruşturmalar açıldı.Soruşturmaları sürmekte.
Aracılar hangi metotlarla gıda fiyatlarını-da tarla-market/Pazar arasında % 3000’lere kadar varabilen farklar yaratabilmektedirler?
· Piyasadan Mal Çekme (Stoklama): Yerel ve küresel tüccarlar, fiyatların yükseleceğini öngördüklerinde ya da fiyatı kasıtlı olarak yükseltmek istediklerinde ürünü depolarda tutarak piyasaya sürmezler.
· Yapay Kıtlık Algısı: Arz azaldığı için fiyatlar hızla tırmanır. Fiyatlar zirve noktaya ulaştığında ellerindeki stoğu yüksek kâr marjıyla piyasaya sürerler. Bu durum özellikle raf ömrü uzun olan bakliyat, yağ ve şeker gibi ürünlerde sıkça yaşanır.
· En çok kullandıkları metotlardan birisi de “Üreticiyi baskılamak ve panikletmektir.”Tarım gıda zincirlerinde, tarladaki küçük üretici ile raftaki tüketici arasında devasa bir "aracı ve büyük zincir market" gücü bulunur. Birkaç büyük aracı firma veya zincir market, alım fiyatlarını kendi aralarında anlaşarak (kartel oluşturarak) kasıtlı olarak düşük tutabilir.
· Üreticiden mal alırken piyasalara aşırı ürünsürüldüğü,arz fazlası olduğu iddiaları sürekli bir yalan ve ticari silah olarak ellerinde bulunur.Genellikle ve çok büyük oranda aracılar için her zaman satın alırken “arz fazlası”,satarken “arz eksiği” mevcuttur.Öyle olmasa da onlar için bu bir alım satım yöntemidir.
Peki neden önlenemiyor?
Bu meslek dalları(!) nın güçlü lobileri bulunmakta, kendileri hakkında mali ve ticari denetmleri engelleyebilmektedirler.Rekabet kurallarına aykırı olarak yazılmış veya sözde kalmış “kartel/tröst yapıları oluşturabilmektedirler.
Devlet ise bu sınıfları sistemli olarak denetleyememektedir.
