İzmir’de deveci ağalarında kuru inciri teslim alan komisyoncular ihracatçı firmalarının bir alt basamağında yer almaktaydılar.
İzmir’deki kuru incir Komisyoncuları bugünkü kuru incir aracılarından Aydın ilçe, belde ve köylerinde yer alan tüccar,toptancı,depocu ve işletmecilerin karşılığıdır.Aralarındaki en önemli fark XIX. yüzyıldaki komisyoncuların Rum,Yahudi ve Ermeni olmaları;bugünkülerin ise Türk vatandaşı olmalarıdır.
Genç tarihçi arkadaşımız Hilmi Anaç ; “1895 yılına ait Fransız ticaret göstergelerinde, İzmir Kemeraltı’da bulunan Vezirhan Bedesteninde Albert Aliotti, Abdurrahman Hanı’nda Kevork Halepliyan, Yemiş Çarşısı’nda Ernest Magnifico, Halim Ağa Çarşısı’nda Nicol Axarli gibi tüccarların adı geçmektedir” tespitinde bulunmaktadır.
ADÜ Tarih Bölümü Öğretim üyesi Dr.Öğretim Üyesi Günver Güneş ise; “İzmir’de çok sayıda bulunan incir depolarının sahipleri Yahudi ve Rumlar idi. Gerçekte ise Nazilli ve Aydın’da yerleşik Rum ve Yahudilerin ve az sayıdaki Ermeni tüccarın incir ticaretinin kaynağında yer aldıkları gerçeği de mevcuttu. Nazilli ve Aydın’daki Rum ve Yahudi tüccarlar incir üreticisinden dökme olarak aldıkları incirleri, İzmir’deki depolara aktarmak ve ilk kârı kazanma konumundaydılar. Trenle taşıma başlayıncaya kadar İzmir’e yol alacak deve kervanlarının düzenlenmesi işini de bu taşra tüccarları üstlenmekteydi.
Anılan süreçte (XIX. Yüzyılın ikinci yarısı), İngiliz, Fransız, Alman tüccarlar arasındaki yarışta, Rum ve Ermeni azınlıklar da yer almıştır. Önceleri, İngiliz, Fransız vs. tüccarların işlerinin yürüten, bir anlamda aracılık yapan bu gruplar, zamanla palazlanarak, hem anılan tüccarlar adına, hem de kendi hesaplarına ticaret yapmaya yöneldiler. İşbirlikçi ticaret burjuvazisi olarak nitelendirilebilecek bu grup, bölgeyi yakından tanımalarından yörenin gelenek ve göreneklerini ve dilini bilmelerinden yararlanarak söz konusu dönemde gelişti ve güçlendi.1893’e gelindiğinde; Aydın’da hem kendi hem de İngilizler hesabına iş gören 34 Rum ve Ermeni tüccar vardı. Bu tür aracı ve işbirlikçi tüccarların sayıları İzmir’de 97, Tire’de 12, Nazilli’de 9, Ödemiş’te 5 idi
1850–1870 Yılları arası: Bu dönemde, İzmir’deki İngiliz tüccarlar İngiltere ile olan ticaretini tümüyle tekellerine aldılar. Bu durum İngiltere’ye büyük bir avantaj sağladı. İngiltere’den ithal ettikleri malları istedikleri aracıya vererek satmaya başladılar. Mal alamayan ve satamayan azınlık tüccarlar iflas ettiler. İşbirlikçi Burjuvazinin belini kırdı. Bazı azınlık tüccarlar, İngiltere’ye, Fransa’ya göç ederek işlerini yürütmeye çalıştılar (136).
O tarihlerde İzmir’de kurulan ve faaliyet gösteren yabancılara ve Levantenlere ait şirketlerin önemlileri şunlardı:
* Smyrna Vineyards And Brandy Distellery Co. Ltd.
* Smyrna Dried Fruit İmportest Association Ltd.
* Asia Minor Tobacco Ltd
* Otoman Cotton Co. Ltd.
* Asia Minor Co. Ltd.
* Smyrna Fig Pakers Ltd.
* Otoman Oil Co. Ltd.
* Levant Trading Agency Ltd (137).
Bu şirketleri inceldiğimizde tamamının Batı Anadolu’nun tarım ürünleri olan kuru meyve, tütün, üzüm,pamuk, incir ve zeytinyağı ticareti ile uğraştıklarını ve bu ürünleri batıya ihraç ettiklerini görmekteyiz
